Powstanie szkoły w Dębnie
Dnia 21 sierpnia 1877 roku, na podstawie uchwały rady gminy podjęto decyzję o założeniu szkoły. Sporządzono Akt Fundacyjny, w którym mieszkańcy zobowiązali się do:
- budowy murowanego budynku szkolnego,
- przeznaczenia 1,5 morgi na ogród szkolny,
- finansowania wynagrodzeń dla nauczyciela i stróża szkolnego,
- dostarczania opału oraz utrzymania budynku.
Pod dokumentem podpisali się przedstawiciele gminy, najpierw wójt Michał Horoszko następnie miejscowy pleban ks. Sylwester Krulikowski.
Rada Gminy Dębno zobowiązała się wybudować szkołę zgodnie z powyższym rysunkiem.
Historia zarządzania gminą Dębno
Dębno wraz z przysiółkami stanowiło odrębną gminę, której zarządzanie powierzono wójtowi, ale także radzie gminy. W 1879 roku funkcję wójta pełnił Jędrzej Korszniak, a skład rady gminy tworzyli m.in. Jan Gajda, Matys Wang, również Andrzej Sendzyk i Michał Zień.
Rozwój szkolnictwa w Dębnie
Na początku naukę prowadzono w budynku gminnym. Ostatecznie nowa szkoła miała powstać w pobliżu cerkwi, na odpowiednio wydzielonej działce. Pierwsze zajęcia odbyły się w 1890 roku, a nauczycielem został Grzegorz Biłyk. W kolejnych latach zatrudniano także innych nauczycieli, m.in. Stanisławę Gedrojć, Ludmiłę Pauluk czy Marię Kubik.
Powiększenie szkoły
W latach 1906–1908 rozbudowano budynek szkolny, co bez wątpienia umożliwiło utworzenie dodatkowych sal lekcyjnych. Na ten cel gmina otrzymała mianowicie kredyt w wysokości 6000 koron. Do nowo rozbudowanej szkoły uczęszczały dzieci różnych narodowości, co wpłynęło na wielokulturowy charakter placówki.
Edukacja w języku ukraińskim i polskim
Do 1918 roku w Dębnie nauczano głównie w języku ukraińskim. W okresie międzywojennym wprowadzono dwujęzyczne nauczanie – język polski był wykorzystywany podczas lekcji historii, geografii i śpiewu, natomiast pozostałe przedmioty prowadzono w języku ukraińskim.
Zmiany w latach 30.
W 1934 roku, w wyniku decyzji administracyjnych, usunięto nauczycieli ukraińskich i wprowadzono nauczanie wyłącznie w języku polskim. Nowymi nauczycielami zostali Tadeusz i Izabela Wiatr oraz Maria Peszkowska. Decyzja ta spotkała się z protestami rodziców ukraińskich dzieci, jednak nie została cofnięta.
Pierwsza Komunia Aleksandra Uhryna, rok 1935. W środku jego rodzice Teodora Słaby-Uhryn i Dymitr Uhryn.
Rozwój szkolnictwa w latach 30.
W roku szkolnym 1930/31 szkoła w Dębnie liczyła pięć klas, w których uczyło się 261 dzieci. Lekcje odbywały się jednocześnie w pięciu salach lekcyjnych, z których część była wynajmowana.
Podsumowanie
Historia szkolnictwa w Dębnie ukazuje rozwój edukacji w wielokulturowym środowisku oraz wyzwania związane z różnorodnością narodowościową. Działania podejmowane przez lokalną społeczność, mimo trudnych warunków, przyczyniły się w konsekwencji do rozwoju oświaty i integracji mieszkańców.