Towarzystwa odgrywały kluczową rolę w kształtowaniu życia społecznego, edukacyjnego i kulturalnego Dębna. Dzięki działalności organizacji takich jak Towarzystwo Szkoły Ludowej czy Proswita mieszkańcy mogli angażować się w inicjatywy, które wpływały na rozwój lokalnej społeczności. Tekst przedstawia szczegółowy obraz tych działań, ukazując zarówno osoby zaangażowane w tworzenie struktur edukacyjnych, jak i kontekst polityczny i społeczny epoki.
Pierwszy Powszechny Spis Ludności w Dębnie
Dnia 30 września 1921 roku przeprowadzono Pierwszy Powszechny Spis Ludności Rzeczpospolitej Polskiej. Dane z Dębna uwzględniały także przysiółki: Chałupki, Poręby i Stróża. Spis w rezultacie wykazał, że miejscowość liczyła 382 domy i zamieszkiwało ją 1973 osoby.
Struktura wyznaniowa i narodowościowa
Wśród mieszkańców:
- 1563 osoby były wyznania greckokatolickiego,
- 337 rzymskokatolickiego,
- 73 mojżeszowego.
Spośród grekokatolików 1515 osób zadeklarowało narodowość ruską (ukraińską), co oznacza, że 48 osób tej religii identyfikowało się z inną narodowością, więc prawdopodobnie polską.
Życie kulturalne i społeczne w Dębnie
Działalność Czytelni Towarzystwa „Proswita”
Czytelnia „Proswita” została założona 5 marca 1899 roku. Jej pierwszy zarząd stanowili m.in.:
- ks. Aleksij Iwasiówka (przewodniczący),
- Jurko Korszniak (zastępca),
- Grzegorz Biłyk (bibliotekarz).
Główna działalność obejmowała nie tylko prowadzenie biblioteki, ale także organizowanie spotkań. Po przerwie spowodowanej I wojną światową działalność wznowiono w 1924 roku pod przewodnictwem ks. Nikity Bułyka.
Z pewnością do sukcesów czytelni zalicza się:
- Posiadanie 579 książek w 1937 roku,
- Organizację występów chóru i kółka teatralnego,
- Zbiórkę funduszy na cele kulturalne, m.in. zakup książek i budowę Domu Ludowego.
Pieczątka Czytelnia Proswity w Dębnie
Pieczątka Gminy Dębno używana w drugiej połowie XIX w.
Zrzeszenia spółdzielcze w Dębnie
Założona 30 stycznia 1927 roku, zajmowała się działalnością finansową. Pierwszym zarządem kierowali m.in. ks. Nikita Bułyk i Jakub Machno.
Powstała 6 marca 1927 roku i prowadziła w Dębnie sklep.
Założone w 1927 roku, zajmowało się ochroną przeciwpożarową i jednocześnie ćwiczeniami gimnastycznymi. Pomimo sukcesów, takich jak ratowanie dobytku podczas pożarów, działalność „Sokiła” została zawieszona w 1934 roku z powodów administracyjnych.
Pieczątka pożarniczo-gimnastycznego Towarzystwa „Sokił” w Dębnie.
Krajowe Towarzystwa Gospodarcze „Silskyj Hospodar”
Utworzone w 1932 roku, miało na celu, krótko mówiąc, usprawnienie gospodarki rolnej. Organizacja, wskutek tego cieszyła się dużym zainteresowaniem – w 1939 roku liczyła już 100 członków.
Mleczarnia jako przykład współpracy społeczności w Dębnie
W okresie międzywojennym w Dębnie funkcjonowała prężnie rozwijająca się mleczarnia, która stanowiła jedno z najważniejszych lokalnych przedsiębiorstw. Mleczarnia ta odegrała kluczową rolę w życiu gospodarczym społeczności ukraińskiej, a także w integracji międzynarodowej współpracy na tle działalności gospodarczej.
Przedsiębiorstwo to było nie tylko miejscem produkcji nabiału, ale jednocześnie ośrodkiem, wokół którego skupiali się lokalni rolnicy i mieszkańcy. Działalność mleczarni przyczyniała się do wzrostu zatrudnienia, bez wątpienia zatem do zwiększenia dochodów rolników oraz rozwoju rynku lokalnego. Dzięki wsparciu i zaangażowaniu społeczności, mleczarnia stanowiła przykład solidnej współpracy między mieszkańcami, niezależnie od narodowości.
Mleczarnia w Dębnie. W środku jej kierownik Fedir Sobaszko.
Zdjęcie ze zbiorów Nadii Sobaszko.
Podsumowanie
Lata 20. i 30. XX wieku były okresem intensywnej działalności społecznej i kulturalnej w Dębnie. Ukraińska społeczność aktywnie działała w spółdzielniach, stowarzyszeniach, a także towarzystwach, co wspierało jej rozwój kulturowy i gospodarczy. Jednak narastające w tym czasie napięcia polityczne a przede wszystkim ingerencje władz polskich w końcu doprowadziły do zawieszania działalności tych organizacji, co ostatecznie zmieniło charakter życia społecznego w Dębnie.
Orkiestra dęta z Dębna oraz drużyna tzw. Turków.
Okres międzywojenny.
Orkiestra dęta z Dębna.
Zdjęcie z 1935 r. wykonane w Leżajsku.
Orkiestra dęta z Dębna okres międzywojenny.