Lokacja i początki wsi Dębno
Początki wsi Dębno lokowano w 1397 roku na prawie niemieckim. Sołtys Stefan z Łukowej przeprowadził lokację w pobliżu istniejącej wcześniej osady o charakterze obronnym. Wieś położono na brzegu Wisłoku, w miejscu zwanym Stróża, które do dziś pozostaje przysiółkiem Dębna. Stróża pełniła przede wszystkim rolę punktu obronnego na granicy między Polską a Rusią i mieściła komorę celną zwaną „Romanową komorą”.
Ludność i jej korzenie
Źródła historyczne wskazują także, że wieś zamieszkiwali osiadli Kozacy. O ich obecności świadczą nazwiska, takie jak Kyjan (później Kujan), Kozak, Niedźwiedź jak również Popowicz. W 1565 roku Władysław Jagiełło wprowadził w Dębnie prawo magdeburskie, zastępując wcześniejsze prawo ruskie.
Charakterystyka kulturowa i społeczna
Dębno wyróżniało się jako jedna z niewielu wsi po lewej stronie Sanu zamieszkanych głównie przez Ukraińców (Rusinów). Mieszkańcy zachowywali silne więzi z własną kulturą i posługiwali się charakterystyczną gwarą, odróżniającą ich od Ukraińców z terenów wschodnich. Do 1945 roku stosowano tradycyjne nazwy części wsi, takie jak „Ozer”, „Wid bićnoho ozera” czy „Za bołotom”.
Cerkiew i życie religijne
Pierwsze wzmianki o cerkwi w Dębnie pojawiają się w 1589 roku. W 1864 roku mieszkańcy i hrabia Alfred Potocki wspólnie wybudowali murowaną cerkiew, która była drugą tego typu budowlą w okolicy. Piotr Bogdański ozdobił jej wnętrze polichromiami.
Rozwój wsi w XIX wieku
Pod koniec XIX wieku Dębno liczyło 334 domy i 1712 mieszkańców. Wieś dzielono na grunty należące do Alfreda Potockiego oraz do miejscowych gospodarzy. Wielu mieszkańców wyjeżdżało za granicę, głównie do USA i Kanady, w poszukiwaniu lepszych warunków życia.
Edukacja i życie społeczne
Pierwszą szkołę w Dębnie założono w 1864 roku, a w 1905 roku działała już jako dwuklasowa. W okresie międzywojennym nauczano w niej w języku ukraińskim, lecz od 1934 roku wprowadzono język polski. Różne organizacje społeczne, takie jak „Proświta” czy „Trud”, angażowały mieszkańców w działalność edukacyjną i kulturalną.
Zmiany w okresie międzywojennym
Po 1934 roku stosunki polsko-ukraińskie zaczęły się pogarszać. Ukraińskich nauczycieli usuwano ze szkoły, a w rezultacie działalność ich towarzystw była ograniczana przez administrację państwową.
II wojna światowa i okupacja niemiecka
We wrześniu 1939 roku działania wojenne ominęły Dębno, choć w przysiółku Stróża doszło w tym czasie do starcia wojsk polskich i niemieckich. W czasie okupacji szkołę obsadzono ukraińskimi nauczycielami, a budynek ochronki zajęła policja.
Powojenne wysiedlenia i zmiany demograficzne
W 1945 roku większość ukraińskich rodzin wysiedlono do ZSRR, a na ich miejsce przybyli polscy repatrianci z Kresów Wschodnich. Jerzy Rzepko został pierwszym po wojnie sołtysem, a ks. Jan Ramocki wspierał mieszkańców jako proboszcz.
Tragiczne wydarzenia po wojnie
W kwietniu 1947 roku członkowie oddziału Jana Totha „Mewy” zamordowali 25-letnią Anastazję Siemaszko, co zapisało się jako tragiczny epizod w historii Dębna.